150 organisaties: regels voor bedrijven, rechten voor mensen

Twee grote Europese campagnes hebben de handen in elkaar geslagen: de campagne voor een bindend VN-verdrag over bedrijven en mensenrechten en de campagne tegen de investeerder-staat geschillenregeling (ISDS) in handels en investeringsakkoorden. Met meer dan 150 Europese organisaties willen ze honderdduizenden handtekeningen inzamelen. Leden van het Belgische Platform voor Rechtvaardige en Duurzame Handel, waaronder 11.11.11 en het ACV, doen mee. 

Buitenlandse investeerders 

De investeerder-staat geschillenregeling (bekend onder zijn Engelse afkorting ISDS) geeft buitenlandse investeerders het recht om staten voor internationale arbitragetribunalen te dagen als ze vinden dat een overheidsmaatregel hun belangen schaadt. Ze kunnen daar dan uitgebreide financiële compensatie voor vragen. 
Dit geeft deze bedrijven een sterk instrument om regeringen af te dreigen als ze nieuwe maatregelen willen nemen, ook op het vlak van sociale of milieubescherming. Zo werd onlangs in Frankrijk de Wet Hulot over koolwaterstoffen afgezwakt, nadat een Canadese oliemaatschappij gedreigd had met een ISDS-aanklacht die miljoenen kon kosten. 
De Canadese minister Freeland, die in 2016 naar het Waalse parlement was gekomen om CETA (het akkoord tussen de EU en Canada) te verdedigen, heeft onlangs overigens toegegeven dat ISDS de Canadese belastingbetaler te veel geld heeft gekost. Bijgevolg heeft ze heeft ISDS geschrapt uit het nieuwe Canadese handelsverdrag met de Verenigde Staten. 
Onder druk van campagnes in Europa heeft de Europese Unie een aantal ISDS-procedures hervormd, maar ze houdt het systeem overeind en ijvert nu zelfs voor een mondiale rechtbank voor de bescherming van investeerdersrechten.. 

Slachtoffers van mensenrechten 

Tegelijk is de EU een koele minnaar van een bindend VN-Verdrag dat slachtoffers van mensenrechtenschendingen door transnationale bedrijven de mogelijkheid geeft om die bedrijven internationaal te vervolgen. Een resolutie van Ecuador en Zuid-Afrika in 2014 bracht het initiatief voor dit Bindend Verdrag inzake Bedrijven en Mensenrechten op gang. Sinds 2016 wordt er hierover onderhandeld in de VN, maar de EU en haar lidstaten doen niet echt mee.
Regels voor bedrijven, rechten voor mensen 
De EU wil dus wel juridische privileges voor bedrijven, maar geen afdwingbare rechten voor slachtoffers van mensenrechtenschendingen. Het mag dus niet verwonderen dat de 2 campagnes tégen ISDS en vóór een bindend VN-verdrag elkaar ontmoetten en samen de EU onder druk zetten om haar logica om te draaien en de zwakken meer rechten te geven en de machtigen meer plichten. 
Het Belgische Platform voor Rechtvaardige en Duurzame Handel (PRDH), dat de vakbonden, mensenrechten-, gezondheids-, milieu-, consumenten- en ontwikkelings- organisaties verenigt, heeft vorig jaar ook een standpunt in die zin aangenomen. 

CETA terug op de agenda? 

Ons land heeft na de succesvolle acties van het middenveld tegen CETA eind 2016 een vraag gesteld aan het Europees Hof van Justitie over de verenigbaarheid van het Europees Recht met de geüpgradede versie van ISDS, ICS (Investment Court System). Op 29 januari 2019 gaf de advocaat-generaal van het Hof zijn advies: er is geen onverenigbaarheid volgens hem.
Naast het probleem van de voorrechten voor multinationale investeerders die CETA toekent, stelt het akkoord immers ook heel veel andere problemen. Arbeids-, milieu- en mensenrechten worden niet beschermd door de sanctiemechanismen van het verdrag, en CETA opent de deur voor een massale vrijmaking van dienstensectoren, zonder dat voldoende duidelijk is of publieke diensten hiervan altijd afgeschermd zijn. 
Bovendien is er veel te weinig transparantie inzake samenwerking m.b.t. regelgeving, zodat de veel te grote invloed van bedrijfslobby’s nog versterkt wordt. Het Platform lanceerde daarom deze oproep.
Petitie 
De campagne Rights for People, Rules for Corporations, Stop ISDS ging van start op dinsdag 22 januari. Naast de 150 organisaties die nu al meedoen, wordt de campagne ook technisch gesteund door ngo's die gespecialiseerd zijn in online petities en die in 2015-2016 geholpen hebben om de 3,5 miljoen handtekeningen te verzamelen tegen TTIP (het handelsakkoord tussen de Verenigde Staten en de EU), CETA en ISDS. 

Doe mee en teken