‘Ongelijkheid neemt toe, maar regering herverdeelt niet’

Volgens het IMF neemt de ongelijkheid binnen landen toe en is het hoog tijd daar iets aan te doen. Ook in ons land. Wat zijn de voornemens van onze regering? Chris Serroyen (Studiedienst ACV) gaat op deze dag voor de bestrijding van armoede op zoek naar herverdeling in het Zomerakkoord. Maar hij vindt bitter weinig.

Extreme ongelijkheid binnen landen neemt toe

Extreme ongelijkheid is voor niks goed, gaf Christine Lagarde, de baas van het IMF, vorige vrijdag te kennen op de jaarlijkse ontmoetingen met de Wereldbank. Het hindert de groei, doet het vertrouwen afbrokkelen en voedt politieke spanningen. Wat doen we er aan, vroeg ze in één adem, nu we vaststellen dat 1% van de wereldbevolking de helft van ’s werelds rijkdom bezit. En dat spijts de verminderde kloof tussen landen. Het is de extreme ongelijkheid bínnen de landen die toeneemt. 

Van 62 naar 35% belastingvoet op hoogste inkomens

Al bij al niet verrassend dat Lagarde daarop wees, gezien de lancering de week ervoor van de nieuwe fiscale monitor van het IMF, Tackling Inequality. Met de onthutsende vaststelling dat de gemiddelde belastingvoet op de hoogste inkomens in de OESO-landen van 1981 tot 2015 terugviel van 62% naar nog slechts 35%. En dat zelfs zonder rekening te houden met de grotere mogelijkheden van belastingontwijking en -fraude bij de hoogste inkomens. 

Verfrissende oproep: niet vies zijn van fiscale herverdeling!

Tackling Inequality bevat de aangenaam verrassende oproep om in landen met te grote ongelijkheid niet vies te zijn van wat meer fiscale herverdeling, te beginnen met vermogensfiscaliteit. Met de toevoeging dat meer progressiviteit niet noodzakelijk schadelijk is voor de economische groei, wel integendeel.  
Het is een verfrissend geluid in het mondiale debat over groeiende ongelijkheid. 

Niet naïef zijn

Al moet je ook niet naïef zijn, om vier redenen. 
  1. Lagarde liet vorige week tussen de regels verstaan dat ze not amused was met dat pleidooi vanuit de eigen diensten voor meer fiscale herverdeling. Dus echt gedragen lijkt dat niet. Voor haar moet de herverdeling eerder komen van meer gelijkheid tussen mannen en vrouwen. 
  2. Het IMF viseert vooral landen met extreme ongelijkheid. In het Belgische debat werd dit onmiddellijk aangegrepen om te stellen dat wij meer herverdelen dan elders, wat nog klopt ook.  
  3. Het is niet het eerste verfrissende geluid van het IMF. Net als bij de OESO zien we dat daar weinig van overblijft in hun landenaudits. 
  4. Tot slot, het IMF blijft gehecht aan zijn doctrine dat je vooral moet herverdelen via hogere belastingen op onroerend goed, wegens de hoge vluchtigheid van roerend vermogen. 

En onze regering? Die wringt herverdeling de nek om

We moeten bovendien vooral niet naïef zijn om te geloven dat dit enige indruk maakt op onze eigen federale regering. In haar communicatie doet ze natuurlijk flink haar best. Hoe ze in de verf zet dat de tax shift vooral de lagere arbeidsinkomens helpt, bijvoorbeeld. Hoe ze zich bewierookt met wat ze allemaal doet voor de verhoging van de laagste uitkeringen. Hoe ze zichzelf bestoeft over alle stappen voor meer fiscale rechtvaardigheid. De State of the Union van de premier stond er bol van. Terwijl de regering vandaag vooral bezig is om elke zweem van herverdeling de nek om te wringen. 

Armoedebestrijding: geen prioriteit voor de Staatssecretaris

Ik ga het niet opnieuw hebben over de loonmatiging, de indexsprong, de amputatie van de welvaartsvastheid van sociale uitkeringen, de ingrepen in  de sociale zekerheid, de verrijking van de aandeelhouders door een mismeesterde tax shift en Van Overtveldts totale ongeloofwaardigheid op Financiën. 
Laten we kijken naar wat ons te wachten staat, in uitvoering van het zomerakkoord.
Wat kregen we beloofd qua herverdeling? Méér armoedebestrijding en méér fiscale rechtvaardigheid. Wat krijgen we?
Voorlopig weten we alleen dat de regering amper 80 miljoen veil heeft voor verhoging van de minimumuitkeringen richting de Europese armoedenorm. En nog beperkt tot de bijstandsuitkeringen en daarbinnen tot alleenstaanden. Terwijl de minima voor koppels  nochtans verder verwijderd zijn van de Europese armoedenorm. En dat de nieuwe staatssecretaris voor armoedebestrijding, Zuhal Demir, het niet de moeite vindt meer te vragen. Erger, dat ze meer geïnteresseerd lijkt de uitkeringsfraude bij armen te bestrijden. Want zoals algemeen geweten is bij mensen in armoede het grote geld te halen.
En met dezelfde ijver waarmee de mensen in armoede worden geframed als sociale profiteurs, worden de armoede-experts geschoffeerd als extreemlinks gespuis. Had Demir bij haar aantreden maar de ‘wijze’ raad van partijgenoot Homans opgevolgd. Die vond 2,5 jaar geleden al dat er genoeg was aan wetenschappelijk armoedeonderzoek.

De effectentaks dan: terechte scepsis 

En wat krijgen we aan meer fiscale rechtvaardigheid? 
Aan progressieve zijde zijn er weinig fans van de nieuwe abonnementstaks op effectrekeningen. Ik behoor tot die kleine minderheid. Omdat het een eerste stap is richting een volwaardige vermogensbelasting. 
Maar precies omdat het een eerste stap is, paste van meet af aan alle scepsis. Omdat de financiële lobby’s al hun stromannen in de regering en zo niet hun dure advocaten uitspelen opdat die effectentaks vooral niets zou opbrengen. Het lijkt er zelfs op dat ze bij de rechtse partijen zeer gelukkig zijn met het vernietigende advies van de Raad van State. Want dat verhoogt de kans dat het Grondwettelijk Hof er brandhout van maakt. En precies daarom moet je vooral niet denken dat ze het wetsontwerp nog grondig gaan aanpassen. 

De vennootschapsbelasting: die slaat enkel budgettaire zinkgaten

Zoals het ook zeker is dat de aangekondigde hervorming van de vennootschapsbelasting ten bate van bedrijven en aandeelhouders een groot budgettair zinkgat slaat. En als het van de rechterzijde afhangt, dan is het even zeker dat de gerechtigden op sociale uitkeringen dat zullen uitzweten. Elk van de drie rechtse regeringspartijen heeft dit zelfs reeds als doelstelling voorgehouden. À propos, dan hebben we het nog niet over het zinkgat voor de werkgelegenheid. Het IMF waarschuwde er al voor dat een vermindering van belasting op kapitaal haaks staat op het werkgelegenheidsbeleid: wie kapitaal goedkoper maakt in verhouding met arbeid, doodt de arbeid. 

Fraudebestrijding misschien? Neen, prutsmaatregelen

De strijd tegen de fiscale en sociale fraude zou ook versterkt worden. De versterking van de doorkijkbelasting (Kaaimantaks) krijgt het voordeel van de twijfel. Voor het overige komen er alleen wat prutsmaatregelen tegen fiscale fraude, die met wat overdrijving 50 miljoen euro moeten opbrengen.  Met bovenop ook nog 50 miljoen uit de strijd tegen sociale fraude. Maar waarbij vooral de harde aanpak van vermeende uitkeringsfraude, nu zelfs bij personen met een handicap, schril contrasteert met het charmeoffensief inzake loon- en bijdragefraude door werkgevers. Want bij de bedrijven moet de controle voortaan gebeuren met wederzijds respect, in overleg met de Groep van 10. Welteverstaan enkel met de werkgeversorganisaties van de Groep van 10. Respect, Thimothy Garton Ash had het er laatst nog over in een Vlaamse krant: over de ongelijkheid van aandacht en respect en hoe dat mee het succes van het rechts-populisme verklaart.  
Dat is de herverdeling van deze regering: schoppen naar de armen, respect voor de rijken.
Chris Serroyen, hoofd van de Studiedienst van het ACV