Pact voor de euro ? Of pact voor dumping?

Op 11 maart waren de zeventien staatshoofden van de eurozone er aan begonnen. Maar het duurde nog tot laat in de nacht vooraleer de deal rond was.  Met enerzijds een set van afspraken over de onderlinge hulp aan landen die door de financiële markten onder vuur zijn genomen (zoals Griekenland, Portugal en Ierland).  Maar anderzijds een pakket afspraken voor een steviger coördinatie van het economische beleid binnen de eurozone (eventueel verruimd naar andere EU-landen).  Die coördinatie was een eis van Duitsland.  Al heet het niet meer Pact voor de Competitiviteit, maar droogweg Pact voor de Euro. 

Scherpe kantjes afgerond

Je kan niet anders dan erkennen dat premier Leterme en de Belgische diplomatie er behoorlijk zijn in geslaagd een reeks scherpe kanten af te ronden.

De indexering moet niet meer worden afgeschaft, maar eventueel herzien, en enkel nog wanneer noodzakelijk.  Zelfs de Europese commissie erkent nu dat ons stelsel best “verstandig ontworpen” is en allesbehalve “ouderwets” (dixit Eurocommissaris Olli Rehn op 1 maart).

De pensioenleeftijd moet niet meer op zijn Duits omhoog (naar 67 jaar), maar eventueel moet wel de effectieve uittredeleeftijd omhoog.  Dat laatste is overigens reeds een Europese doelstelling sinds 2001.

De brugpensioenen moeten niet meer worden afgeschaft, maar beperkt.  Iets wat België al volop aan het doen is via het Generatiepact.

Het centrale sociale overleg moet niet meer worden afgebouwd, maar eventueel herzien, wanneer noodzakelijk.

En zo zijn er ook andere ambetantigheden weggepraat:  de verhoging van de verbruiksbelastingen, de  vermindering van de werkloosheidsvallen, de herziening van de werkloosheidsverzekering en de verlenging van de openingsuren (zeg maar meer zondagarbeid) in de distributie ook.

Zoals men nu ook meer ruimte laat voor elk van de landen om zijn eigen cocktail van maatregelen samen te stellen.  En zegt de autonomie van de sociale partners te willen respecteren en toezegt de zaak te willen doorpraten met de Europese sociale partners.

Kortom, er is toch wel geluisterd naar de bezorgdheden vanuit de vakbeweging.  Zeker ook naar die van het ACV.

Kolkbeweging versterkt

Is voldoende geluisterd?  Neen, absoluut niet.  Het is niet omdat de druk op de index wat is verminderd (althans Europees), dat de druk op de lonen is afgelaten.  Integendeel.  Want volgens  het europact moeten de landen “ervoor zorgen dat de (loon)kosten gelijke tred houden met de productiviteit”. En dat zal worden beoordeeld op basis van de evolutie van de loonkosten per eenheid product, in vergelijking ook met de andere landen van de eurozone en met de belangrijkste handelspartners. 

Men tracht ons nu gerust te stellen, in de zin van: zoiets kennen jullie, Belgische vakbonden, toch al lang, via de Wet van 1996 op het concurrentievermogen en de werkgelegenheid?  Ho maar…

Ten eerste,  die wet vergelijkt de loonkosten per uur.  Terwijl we er met het europact nu een tweede knipperlicht  bij krijgen: loonkost per eenheid product.  Doen we het goed op het eerste, dan riskeren we toch nog ingrepen bij een slechte score op het tweede.

Ten tweede, wat als elk land zo in een houdgreep wordt genomen? België is een klein land, sterk afhankelijk van zijn export en in het bijzonder van Duitsland.  Dus is het altijd wat rijden en omzien.  Maar wat als elk van de landen de lonen op zijn Duits gaan matigen? Dan zet je een neerwaartse spiraal in, een kolkbeweging, waar elk land op zijn beurt gaat onderbieden, tot iedereen ten langen leste aan de bodem ziet van doffe armoede.

Ten derde, daar komt dan bij men in één beweging ook de publieke sector wil meesleuren in die matiging. 

Wat is trouwens het probleem?  Landen die de werknemers fatsoenlijk willen laten delen in de vruchten van de groei? Of landen zoals Duitsland die een soort van sociaal protectionisme organiseren via aanhoudende loondumping?  Intelligente economische coördinatie zou ook kunnen betekenen dat Duitsland lessen in rechtvaardigheid krijgt.  Maar neen, het zijn kennelijk de andere landen die de Duitse dumping achterna moeten.

Zoals we ook hadden verwacht dat het Pact voor de Euro ook eindelijk eens de fiscale dumping zou aanpakken.  Vooral inzake vennootschapsbelasting loopt die de spuigaten uit.  En België doet daar aardig aan mee via zijn notionele intrestaftrek.  Het enige wat Europees nog op tafel ligt is een harmonisering van de belastbare basis.  En zelfs op dat vlak werd  de tekst van het europact nog afgezwakt.   Maar, stel dat die er door komt, het effect zal dan vooral zijn dat investeerders het gemakkelijker gaan krijgen de diverse belastingstelsels te vergelijken.  Zodat de concurrentie inzake tarieven nog sterker gaat spelen.  Dus, nog meer reden om eindelijk eens een Europees minimumtarief voor de vennootschapsbelasting vast te leggen.

Maar dat maakt vandaag geen enkele kans.  Dat zag je ook in de wijze waarop Enda Kenny, de nieuwe Ierse premier, als een duivel in een wijwatervat, tegenspartelde op de eurotop, en Europese steun weigerde te koppelen aan een optrekking van het bijzonder lage vennootschapstarief in Ierland.  Al is er nog een beetje hoop dat Ierland,  met het mes op de keel, op de Europese Raad van 24-25 maart nog over de brug komt.

Niet in slaap laten wiegen

Wat we nu vooral niet mogen doen, is ons in slaap laten wiegen door de eerste bijsturing aan het europact.  Want niet alleen die kwestie lonen-productiviteit gaat terugkomen. Maar ook al die andere kwesties die nu wat zijn weggemasseerd in het europact. Ofwel omdat sommigen dat in de teksten gaan blijven lezen, hun wensen voor werkelijkheid nemend. Ofwel omdat de scherpslijpers uit zijn op herkansing. 

De Europese semester is nog niet halfweg.  We gaan de komende maanden Europees en Belgisch van mijlsteen naar mijlsteen.  Via vier verstrengelde processen: de hervormingen in het kader van Europa 2020, de versteviging van het Europese economisch bestuur, de verstrenging van het budgettaire toezicht en – laatst bijgekomen – de opvolging van het Pact voor de Euro. Elke fase van elk van die processen houdt risico’s in. En dus gaan we dat bijzonder waakzaam moeten blijven opvolgen. Waakzaamheid alleen is echter niet genoeg.  Om Heinrich en Heidi te helpen zal meer nodig zijn. Met het ACV aan het voortouw. 

•  Lees de opiniebijdrage 'Europa: vriend of vijand' van Luc Cortebeeck op deredactie.be

• Lees het ACV actiedossier rond 'Europees economisch bestuur'